နှလုံး တခုမကရှိတဲ့ သက်ရှိများ

Posted on

လူတစ်ယောက် အသက်ရှင်ဖို့အတွက် အဓိက မောင်းနှင်ပေးနေတာဟာ နှလုံးဖြစ်တဲ့အတွက် နှလုံးမှာ ကျွန်တော်တို့ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး အစိတ်အပိုင်းလို့ ဆိုနိုင်ပါတယ်။ သွေးများကို သွေးကြောများတွင်းသို့ မောင်းနှင်ပေးရန်အတွက် ဆက်တိုက် အချိန်မှန်မှန် ကျုံ့ခြင်းပွခြင်း တို့ဖြင့် လုပ်ဆောင်ပေးဖို့က နှလုံးရဲ့တာဝန်ဖြစ်ပါတယ်။ လူ နဲ့ တိရစ္ဆာန် အားလုံးနီးပါးမှာ နှလုံးတခုစီသာ ပါရှိကြပေမယ့် အချို့သက်ရှိတွေမှာတော့ နှလုံးဟာ တခုထက်မက အပိုပါရှိနေတာကို စိတ်ဝင်စားစွာ တွေ့ရှိရပါတယ်။

တချိန်ကတော့ ပိုးဟပ်တွေမှာ နှလုံး ၁၃ ခု ရှိခဲ့တယ်လို့ ထင်မှတ်ခဲ့ကြပေမယ့် နောက်ပိုင်းမှာတော့ ဒီအယူအဆဟာ ပျက်ပြယ်သွားခဲ့ပါတယ်။ အကြောင်းကတော့ ပိုးဟပ်တွေမှာ နှလုံး ၁၃ ခု ရှိတာမဟုတ်ပဲ နှလုံး ၁ ခုသာ ရှိနေလို့ပါ။ ထူးခြားတာကတော့ သူတို့ရဲ့နှလုံးဟာ ပြွန်ပုံစံ အခန်းပေါင်း ၁၃ ခန်း ပါဝင်နေတာပါ။ ဒီအတွက် နှလုံး ၁ခန်းပျက်စီးပေမယ့် ဆက်လက်ပြီး ကောင်းစွာ အလုပ်လုပ်နိုင်သေးတယ်လို့ သိရပါတယ်။ ဒီတခါတော့ နှလုံး တခုမက ရှိတဲ့ သက်ရှိ ၃ မျိုး အကြောင်းကို ဝေမျှသွားပါမယ်။

၁။ တီကောင်

တီကောင်တွေမှာ နှလုံးငါးခု ပါရှိပါတယ်။ နှလုံးအစစ်မဟုတ်ပဲ pseudo-hearts လို့ခေါ်ပြီး တခုချင်းစီမှာ နှလုံးရဲ့အလုပ်လုပ်ပုံနဲ့ တူညီတဲ့ aortic arches တစုံစီပါရှိပါတယ်။ သူတို့ရဲ့နှလုံးမှာတော့ အခန်း ၁ခုစီပဲ ပါရှိပြီး တီကောင်ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ ဘယ်နေရာမှာရှိသလဲဆိုရင်တော့ ပါးစပ်နားမှာ တည်ရှိပါတယ်။

တီကောင်တွေဟာ သူတို့ရဲ့အရေပြားကို ဖြတ်ပြီး အသက်ရှုနိုင်ပါတယ်။ သူတို့ရဲ့အသက်ရှုလမ်းကြောင်းစနစ်အတွက် အစိုဓာတ်ပေါ်ကို မှီခိုနေရပြီး အောက်ဆီဂျင်ကတော့ ပင်မအင်္ဂါအစိတ်အပိုင်းအဖြစ် ထမ်းဆောင်တဲ့ aortic arch တစုံကို ဖြတ်ကာ ခန္ဓာကိုယ်အတွင်းကို ဝင်ရောက်လာတာဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီနောက်တော့ ကျန်တဲ့ arch တွေထံ သွေးတွေကို တွန်းထုတ်ပေးလိုက်ပြီးတဲ့နောက် အောက်ဆီဂျင်ပါတဲ့သွေးတွေဟာ နာ့ဗ်ဆဲလ်တွေကိုအသုံးပြုခြင်းအားဖြင့် သူတို့ရဲ့ခန္ဓာကိုယ်တခုလုံးကို ပျံနှံ့သွားစေပြီး အသက်ရှုစေတာဖြစ်ပါတယ်။

၂။ ရေဘဝဲ နဲ့ ကင်းမွန်

ဟုတ်ပါတယ်။ ရေဘဝဲ နဲ့ ကင်းမွန်တွေမှာလည်း နှလုံး ၃ခုစီ ရှိကြပါတယ်။ တခုကတော့ ပင်မနှလုံးဖြစ်ပြီး အောက်ဆီဂျင်ပါတဲ့သွေးတွေကို ခန္ဓာကိုယ်တခုလုံးကို ဖြတ်သန်းစေပါတယ်။အရံနှလုံးနှစ်ခုရဲ့တာဝန်ကတော့ oxygenation ပြုလုပ်ဖို့ သွေးတွေကို ပင်မနှလုံးထံ ပို့ဆောင်ပေးတာဖြစ်ပါတယ်။

သူတို့ရဲ့သွေးတွေဟာ ကြေးနီပါတဲ့ hemocyanin တွေပေါများစွာပါတဲ့အတွက် အပြာရောင်ဖြစ်နေတာပါ။ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်လို အေးမြပြီး အောက်ဆီဂျင်နည်းပါးတဲ့ နေရာမျိုးမှာ ဆိုရင်လည်း hemocyanin ဟာ ဟေမိုဂလိုဘင်ထက် အောက်ဆီဂျင်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ပါတယ်။ အရံနှလုံး နှစ်ခုဟာ လိုအပ်လာရင် ပင်မနှလုံးကို ထောက်ပံ့ကူညီနိုင်စွမ်းရှိပါတယ်။

၃။ Hagfish

Hagfish ကတော့ အရိုးမဲ့ငါးတမျိုးဖြစ်ပြီး ငါးရှဉ့်လို ပုံစံမျိုးရှိပါတယ်။ ပုံမှန်အရွယ်အစားအားဖြင့် ၂ပေနီးပါးထိရှိတတ်ပြီး သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်တွေမှာ ခွေနေလေ့ရှိပါတယ်။ သူတို့တွေမှာ ပါးဟပ် ၅စုံကနေ ၁၅စုံအထိပါရှိတတ်ပြီး ရွှံ့ထဲမှာမြုပ်နေရင်တောင်မှ အရေပြားကိုဖြတ်ကာ အသက်ရှုနိုင်ကြပါတယ်။

သူတို့တွေမှာတော့ နှလုံး ၄ ခု ရှိနေပါတယ်။ နှလုံးတခုက သွေးတွေကို မောင်းနှင်ပေးပြီး main pump ဖြစ်ကာ ကျန်တဲ့ နှလုံးတွေကတော့ accessory pump တွေအဖြစ် တာဝန်ထမ်းဆောင်ပါတယ်။

အခြားသက်ရှိတွေရဲ့နှလုံးတွေနဲ့ မတူညီတာကတော့ သူတို့ရဲ့နှလုံးဟာ အောက်ဆီဂျင်မရှိရင်တောင်မှ ၃၆နာရီလောက် ဆက်လက်ခုန်နေနိုင်သေးတာဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့်လည်း အောက်ဆီဂျင်နည်းပါး ပြတ်လပ်တဲ့ သမုဒ္ဒရာကြမ်းပြင်လို နေရာမျိုးတွေမှာ နေနိုင်ကြတာဖြစ်ပါတယ်။